2026 жылы МӘМС жүйесінде не өзгереді?

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесінде жарналар мен аударымдарды есептеу тәртібіне қатысты өзгерістер күшіне енеді. Бұл ретте жүйенің негізгі параметрлері – мөлшерлемелер мен ең төменгі жалақы (ЕТЖ) – өзгеріссіз қалады. Соған қарамастан, кейбір азаматтар үшін төлемдер көлемі өседі. Осыған байланысты «ресми түрде төлемдер өспейді, бірақ іс жүзінде артады» деген түсініксіздік туындап отыр, деп хабарлайды El.kz.

Мұның себебі – 2025 жылы қабылданған заңнамалық түзетулер. Олар МӘМС жүйесіндегі қаржылық жүктемені қайта бөлуге бағытталған және ең алдымен жоғары табысы бар азаматтарға, сондай-ақ әлеуметтік осал топтар үшін жарна төлейтін мемлекетке қатысты. Бұл өзгерістерге байланысты түсіндірмелерді Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры берді.

Маңызды жайтты бірден атап өткен жөн: 2026 жылы жарналар мен аударымдардың пайыздық мөлшерлемелері өзгермейді, ең төменгі жалақы көтерілмейді және жаңа төлеушілер санаты енгізілмейді. Алайда жарналар есептелетін табыстың жоғарғы шегі өзгереді. Бұл кейбір жұмыскерлер мен жұмыс берушілер үшін төлем сомасының ұлғаюына тікелей әсер етеді.

⸻

2026 жылы МӘМС жарналары өзгере ме?

Егер тек мөлшерлемелер мен базалық параметрлерді қарастыратын болсақ, 2026 жылы МӘМС жүйесінде ешқандай өзгеріс жоқ. Ең төменгі жалақы бұрынғы деңгейде қалады, жарналар мен аударымдардың пайыздық мөлшерлемелері де сақталады. Жұмысшылар үшін – табыстың 2%, жұмыс берушілер үшін – 3%.

Бұл дегеніміз, табысы белгіленген шектен аспайтын азаматтардың көпшілігі үшін ай сайынғы МӘМС жарналары 2025 жылғы деңгейде қалады. Жеке кәсіпкерлер, шаруа қожалықтарының иелері және жеке практикамен айналысатын тұлғалар бұрынғыдай ЕТЖ-ға байланысты белгіленген тұрақты сомаларды төлей береді. Өзін-өзі төлеушілер үшін де міндетті төлемдер өспейді.

Алайда «ештеңе өзгермейді» деген тұжырым тек ішінара дұрыс. 2026 жылы мөлшерлеме емес, белгілі бір деңгейден жоғары табыстар үшін есептеу тетігі өзгереді. Әңгіме жарналар мен аударымдар есептелетін табыстың жоғарғы шегі туралы болып отыр. Нақ осы өзгеріс төлемдер өскендей әсер қалдырады.

Осылайша, 2026 жылы МӘМС жүйесінде барлық азаматтар үшін жаппай жарна өсімі болмайды. Өзгерістер нысаналы сипатқа ие және табысы жоғары жұмыскерлер мен олардың жұмыс берушілеріне қатысты. Бұл өзгерістердің ауқымын түсіну үшін жарналарды есептеу базасының жоғарғы шегі қалай өзгеретінін жеке қарастырған жөн.

⸻

Мемлекеттің МӘМС жарналары: не өзгереді және қашан

Өзгерістердің жеке бір бөлігі мемлекеттің МӘМС жүйесін қаржыландырудағы үлесіне қатысты. 2025 жылдың шілдесінде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінің параметрлерін және медициналық қызмет көрсету тәртібін түзетуге бағытталған заң қабылданды. Бұл түзетулердің мақсаты – қаржылық жүктемені мемлекет, жұмыс берушілер және сақтандырылған азаматтар арасында қайта бөлу.

Аталған өзгерістер аясында әлеуметтік осал санаттағы азаматтар үшін мемлекеттің жарналарын кезең-кезеңімен арттыру көзделген. Бұл санатқа балалар, зейнеткерлер, мүгедектігі бар адамдар, күндізгі бөлімде оқитын студенттер, көпбалалы аналар және өзге де топтар кіреді. Жалпы саны – 11 миллионнан астам адам. Мемлекеттік жарналарды арттыру 2027 жылдан бастап 2037 жылға дейін кезең-кезеңімен жүзеге асырылады: 2,2%-дан 4,7%-ға дейін.

Алайда маңызды жайт – 2026 жылы мемлекеттің МӘМС жарнасының мөлшерлемесі өзгермейді. Ол бұрынғыдай есептеу объектісінің 2%-ын құрайды. Демек, келесі жылы бюджетке қосымша қаржылық жүктеме түспейді.

Әлеуметтік осал топтағы азаматтар үшін де бұл өзгерістер тікелей әсер етпейді. Олар бұрынғыдай автоматты түрде сақтандырылған болып қала береді, себебі олардың жарналарын толық көлемде мемлекет төлейді. Болашақта мөлшерлемелердің өсуі олардың жеке төлемдеріне әсер етпейді.

Осылайша, 2026 жылға қатысты «жеңілдік санаттары үшін МӘМС қымбаттайды» деген пікір шындыққа сәйкес келмейді. Мемлекеттің жарналарына қатысты нақты өзгерістер кейінгі жылдары біртіндеп енгізіледі.

⸻

Жарналарды есептеу базасының жоғарғы шегінің өзгеруі нені білдіреді?

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап МӘМС жүйесіндегі ең сезімтал өзгеріс – мөлшерлемелерде емес, жарналар есептелетін табыстың жоғарғы шегінде. Пайыздар сол күйінде қалады, бірақ есептеу базасы кеңейеді.

2026 жылға дейін табыстың жоғарғы шегі 10 ең төменгі жалақы деңгейінде болды. Яғни, жұмыскер айына 900 мың теңге немесе 2–3 млн теңге табыс тапса да, МӘМС жарнасы тек осы шекке дейін есептелетін. Нәтижесінде жұмыскер үшін ең жоғары жарна 17 мың теңге, жұмыс беруші үшін 25,5 мың теңге болды.

2026 жылдан бастап бұл тәртіп өзгереді. Жұмыс берушілер МӘМС аударымдарын табыстың 40 ЕТЖ-дан аспайтын бөлігіне, ал жұмыскерлер 20 ЕТЖ-ға дейінгі табысынан төлейді. Бұл ретте мөлшерлемелер өзгермейді: жұмыс берушілер үшін – 3%, жұмыскерлер үшін – 2%.

Нәтижесінде жұмыскер үшін ең жоғары жарна айына 34 мың теңгеге дейін, ал жұмыс беруші үшін аударымдар 102 мың теңгеге дейін өседі. Бұл тек бұрынғы шектен асатын табыстарға қатысты. Айлық табысы 850 мың теңгеден төмен азаматтар үшін есептеу тәртібі бұрынғыдай қалады.

Бастапқыда заң жобасында екі тарап үшін де 50 ЕТЖ көлемінде бірыңғай шек белгілеу ұсынылған. Алайда талқылау барысында бұл көрсеткіштер төмендетіліп, сараланған нұсқа қабылданды.

Осылайша, мәселе мөлшерлемені арттыруда немесе жаңа міндеттеме енгізуде емес, бұрын жоғары табысы бар азаматтарға пропорционалды түрде аз төлеуге мүмкіндік берген шектеуді қайта қарауда болып отыр.

⸻

Өзгерістер кімдерге әсер етеді?

Әлеуметтік желілерде қызу талқыланып жатқанымен, МӘМС жарналарын есептеу базасының жоғарғы шегінің өзгеруі шектеулі санаттағы жұмыскерлерге ғана қатысты. Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының мәліметінше, айына 850 мың теңгеден жоғары табыс алатындар – жалдамалы жұмыскерлердің шамамен 9%-ы.

Өзгерістер нақты осы санатқа әсер етеді. Бұрын табыс белгіленген шектен асқан жағдайда, жарна көлемі өзгермей, тұрақты болып қалатын. 2026 жылдан бастап бұл тетік жойылып, жарналар жоғары табысқа қарай есептелетін болады.

Алайда бұл топтың өзінде өзгерістер біркелкі емес. Айына 3,4 млн теңгеден жоғары жалақы алатындар шамамен 20 мың адамды құрайды, бұл барлық жұмыскерлердің 0,3%-ы ғана. Дәл осы азаматтар үшін жарналар мен аударымдардың ең жоғары мөлшері қолданылады.

Ал қалған 91% жұмыскер үшін МӘМС жарналарын есептеу тәртібі өзгермейді. Олардың табысы бұрынғы жоғарғы шекке жетпейтіндіктен, жарналар бұрынғыдай нақты жалақыдан ұсталады.

Қорытындылай келе, 2026 жылы МӘМС жүйесіндегі өзгерістер нысаналы сипатқа ие. Олар негізінен жоғары табысы бар азаматтарға қатысты және жұмыс істейтін халықтың басым бөлігі үшін міндетті төлемдердің жаппай өсуіне әкелмейді.